Prikkelverwerking en alertheid
Prikkels zijn overal en horen bij het leven. Prikkelverwerking (sensorische informatieverwerking) gaat over hoe je hersenen informatie uit de omgeving en uit je eigen lichaam opvangen en verwerken. Het is het proces waarbij je hersenen bepalen welke prikkels wel en niet belangrijk zijn en hoe je erop reageert. Geluiden, licht, beweging, gevoelens, gedachten, honger of pijn – het zijn allemaal prikkels die invloed hebben op hoe je je voelt en hoe je reageert.
Overprikkeling – wanneer het te veel wordt
Bij overprikkeling komen prikkels harder binnen dan bedoeld. Het brein raakt vol, waardoor je sneller boos, verdrietig of moe kan worden. Concentreren lukt minder goed en drukte, geluiden of onverwachte situaties kunnen extra spanning geven of niet verdragen worden. Ook prikkels vanuit jezelf kunnen meespelen, zoals sterke emoties, gedachten of lichamelijke spanning.
Onderprikkeling – wanneer er te weinig gebeurt
Bij onderprikkeling zijn er juist te weinig prikkels die binnenkomen of komen prikkels minder sterk binnen. Je lijkt dromerig, afwezig of komt moeilijk op gang. Soms wordt er extra beweging of friemelen gezocht om alert te blijven. Ook kan voor de omgeving storend gedrag voorkomen, zoals geluiden maken terwijl het de bedoeling is dat iedereen stil is.
Overprikkeling & onderprikkeling tegelijk
Je kunt ook tegelijk overprikkeld en onderprikkeld zijn (via andere zintuigen). Bijvoorbeeld in de klas overprikkeld worden door alle geluiden, maar onderprikkeld zijn omdat je te weinig beweegt en de lesstof te makkelijk is.
Schommelingen in alertheid, heel normaal
Tijdens de dag schommelt iedereen in zijn mate van alertheid. En dat is maar goed ook. Soms sta je op scherp, ben je erg enthousiast of juist gestrest. Andere momenten moet je nog wat opstarten of ben je aan het herstellen. En iedereen raakt wel eens overprikkeld of onderprikkeld. Zeker wanneer je de griep hebt, minder lekker in je vel zit of slecht geslapen hebt.
Kwetsbaarheid
Ernstige en langdurige problemen met de prikkelverwerking komen extra vaak voor wanneer er sprake is van neurodiversiteit, zoals autisme, ADHD of de eigenschap hoogsensitiviteit. Ook trauma, stress, burn‑ en bore-out, verstandelijke en meervoudige beperkingen, angsten, depressie, sensorische integratiestoornissen, hersenletsel, prematuur geboren kinderen, long covid, chronische vermoeidheid en allerlei ziektes maken het brein kwetsbaarder voor een te veel of te weinig aan prikkels.
De balans vinden
Door te begrijpen hoe prikkels bij jou binnenkomen en waar je behoefte aan hebt, ontstaat er meer duidelijkheid en krijg je er meer grip op. Ik help kinderen, jongeren, ouders én professionals om de balans beter te vinden. Ook geef ik scholing aan hulpverleners, scholen en instellingen die verdieping zoeken in prikkelverwerking/ sensorische informatieverwerking.
